CO TO JEST MUTYZM WYBIÓRCZY?

 

Mutyzm wybiórczy (inaczej selektywny) to zaburzenie lękowe polegające na trudnościach w komunikowaniu się, czyli wybiórczości mówienia, przez co rozumie się, że dziecko mówi w pewnych sytuacjach, a milczy w innych. Dziecko lub osoba dorosła z mutyzmem wybiórczym najczęściej swobodnie rozmawia w domu, ale milczy lub nie rozmawia swobodnie w przedszkolu, szkole czy w innych sytuacjach społecznych. Zaburzenie najczęściej rozpoczyna się między drugim a piątym rokiem życia i powinno być diagnozowane już po miesiącu milczenia w danym miejscu.

Milczenie dziecka nie wynika z uporu, manipulacji czy osobistej niechęci dziecka do osób z najbliższego otoczenia lub obcych dla niego, ale jest spowodowane silnym lękiem. Każde dziecko z mutyzmem wybiórczym pragnie mówić.

W sytuacjach stresowych dzieci z mutyzmem wybiórczym często:

  • ·        mogą mieć problem z nawiązaniem kontaktu wzrokowego
  • ·        nie uśmiechają się, mają „kamienną twarz”, nie zdradzającą żadnych emocji
  • ·        trudno jest im powiedzieć „cześć”, „do widzenia”, „dziękuję”
  • ·        mogą mieć trudności związane z korzystaniem z toalety szkolnej, publicznej
  • ·        wydaje się, że są niekulturalne, ale nie robią tego celowo
  • ·        czują duży niepokój, gdy są zmuszane do mówienia
  • ·        mogą ssać palce, obgryzać paznokcie, dotykać włosy lub gryźć rękaw bluzki
  • ·        mogą być nadwrażliwe na dotyk, zapach, dźwięki z otoczenia lub tłum ludzi
  • ·        mają niskie poczucie własnej wartości
  • ·        mogą być perfekcjonistami
  • ·        nie lubią zmian, szczególnie tych, które są zaskoczeniem
  • ·        nie chcą być w centrum uwagi

 

Jakie są formy terapii dziecka z mutyzmem wybiórczym?

Przede wszystkim dąży się do sytuacji zbudowania zaufania i nawiązania nici porozumienia z osobą z mutyzmem wybiórczym. Należy zapewnić dziecko, że go rozumiemy, że nie musi mówić, dopóki nie będzie gotowe. Tylko obniżenie poziomu lęku przez zapewnienie poczucia bezpieczeństwa i akceptacji pozwoli na zbudowanie zaufania pomiędzy dzieckiem, rodzicem i terapeutą/koordynatorem. Tak zbudowana strefa komfortu dziecka pozwoli nam na wprowadzenie oddziaływań terapeutycznych:

·        Metoda małych kroków „sliding-in”


Obejmuje techniki formalne i nieformalne. Dziecko rozmawia z zaufaną osobą (zwykle rodzicem), odczuwając przy tym minimalny lęk i stopniowo uczy się rozmawiać z drugą osobą, która znajduje się coraz bliżej i dołącza się do aktywności (tzw. koordynatorem).

 

·        „Od chóru do solo”


Metoda polegająca na angażowaniu dziecka w werbalną aktywność początkowo w większej grupie dzieci (np. czytanie wiersza wspólnie przez całą klasę) i stopniowe ograniczanie liczebności tej grupy (np. czytanie w parach), aż do osiągnięcia swobodnej komunikacji przez dziecko z mutyzmem wybiórczym

 

·        Technika „5 sekund”


Fundamentem tej techniki jest zasada, że nie wyręczamy dzieci z mutyzmem wybiórczym, gdy ktoś zadaje im pytanie.

 

 

·        Modelowanie, czyli „shaping”


Podczas stosowania tej metody nie zmienia się bliskość przebywania koordynatora, ale słowa, znaki czy dźwięki, które do niego kierujemy. Dziecko zaczyna od wskazywania i stosowania różnych gestów w celu komunikacji z koordynatorem, następnie wykonuje stopniowe kroki w kierunku komunikacji werbalnej, stopniowo zwiększając wysiłek artykulacyjny, dmuchając, wydając z siebie dźwięki podobne do słów, sylaby, wreszcie słowa i frazy, zwiększając głośność mówienia i nawiązując częściej kontakt wzrokowy

Uwaga! Z mutyzmu wybiórczego się nie wyrasta, ale trzeba nad nim pracować i przeprowadzić odpowiednią terapię.